بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان می‌تواند در کنار بازی‌های واقعی، فعالیت‌های آموزشی، مطالعه و تعامل با خانواده، فرصتی برای تمرین مهارت‌هایی مانند تمرکز، حافظه، حل مسئله، تفکر منطقی و تشخیص الگو باشد.

امروزه بسیاری از کودکان به تلفن همراه و تبلت علاقه دارند و بازی‌های دیجیتال بخش کوچکی از اوقات فراغت آن‌ها را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل، اگر قرار است کودک در زمان مشخصی از گوشی یا تبلت استفاده کند، انتخاب محتوای مناسب اهمیت زیادی دارد.

البته معرفی بازی‌های آموزشی به این معنا نیست که استفاده از تلفن همراه برای کودکان بدون محدودیت زمانی مجاز است. بازی موبایلی باید تنها بخشی از برنامه کودک باشد و هرگز نباید جای خواب کافی، فعالیت بدنی، بازی‌های واقعی، مطالعه، ارتباط با خانواده و تعامل با دوستان را بگیرد.

هدف این مقاله نیز توصیه به استفاده بیشتر از گوشی نیست؛ بلکه معرفی چند بازی است که در صورت استفاده محدود، هدفمند و متناسب با سن کودک می‌توانند مهارت‌های ذهنی مختلفی را به چالش بکشند.

در ادامه با ۱۰ بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان آشنا می‌شویم.

فهرست مطالب

• بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان چه مهارت‌هایی را تمرین می‌کند؟
• آیا استفاده از بازی موبایلی برای کودکان مفید است؟
• ۱۰ بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان
• Thinkrolls
• Khan Academy Kids
• DragonBox Numbers
• Lightbot
• Differences: Find and Spot Them
• ۲۰۴۸
• Sudoku
• Monument Valley
• Lumosity
• Brain Training
• هنگام انتخاب بازی موبایلی به چه نکاتی توجه کنیم؟
• چگونه زمان استفاده کودک از گوشی را مدیریت کنیم؟
• آیا بازی موبایلی واقعاً هوش کودک را افزایش می‌دهد؟
• جمع‌بندی

بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان چه مهارت‌هایی را تمرین می‌کند؟

بازی‌های فکری و آموزشی، بسته به نوع طراحی خود می‌توانند مهارت‌های مختلفی را درگیر کنند.

برای مثال، یک بازی پیدا کردن تفاوت‌ها از کودک می‌خواهد با دقت به جزئیات نگاه کند. یک بازی عددی مانند ۲۰۴۸ او را به برنامه‌ریزی و پیش‌بینی حرکت بعدی تشویق می‌کند و بازی‌هایی مانند Sudoku نیازمند استفاده از منطق و حذف گزینه‌های نامناسب هستند.

برخی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که در این بازی‌ها مورد تمرین قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:

• تمرکز و توجه
• حافظه
• حل مسئله
• تفکر منطقی
• تشخیص الگو
• مهارت‌های عددی
• تفکر فضایی
• برنامه‌ریزی
• تصمیم‌گیری
• دقت و توجه به جزئیات

البته میزان تأثیر یک بازی به سن کودک، نوع بازی، مدت استفاده و نحوه همراهی والدین بستگی دارد.

آیا استفاده از بازی موبایلی برای کودکان مفید است؟

استفاده از فناوری به خودی خود نه کاملاً مفید و نه کاملاً مضر است. مهم این است که چه محتوایی، برای چه سنی، با چه هدفی و برای چه مدت زمانی استفاده شود.

یک بازی مناسب می‌تواند کودک را درگیر یک مسئله کند و به او اجازه دهد با آزمون و خطا به راه‌حل برسد. این فرایند می‌تواند تجربه‌ای جذاب برای تمرین برخی مهارت‌های شناختی باشد.

اما اگر کودک ساعت‌های طولانی با گوشی یا تبلت مشغول باشد، حتی یک بازی آموزشی نیز نمی‌تواند جای فعالیت‌های مهم دیگری مانند خواب، تحرک، بازی آزاد و ارتباط اجتماعی را بگیرد.

بنابراین بهتر است به جای پرسیدن «آیا بازی موبایلی خوب است یا بد؟»، بپرسیم:

آیا این بازی برای سن کودک مناسب است و آیا در زمان مناسبی از آن استفاده می‌شود؟

۱. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ Thinkrolls

Thinkrolls یکی از بازی‌های فکری و معمایی شناخته‌شده برای کودکان است.

در این بازی، کودک باید شخصیت بازی را از مسیرهای مختلف عبور دهد و برای حل معماها از ویژگی‌های محیط و عناصر مختلف استفاده کند.

بخش‌هایی از بازی با مفاهیمی مانند حرکت، جاذبه و اصطکاک نیز ارتباط دارند و کودک از طریق آزمون و خطا می‌تواند نتیجه انتخاب‌های خود را مشاهده کند.

مهارت‌هایی که Thinkrolls تمرین می‌کند

• حل مسئله
• تفکر منطقی
• توجه و مشاهده
• تفکر فضایی
• حافظه
• آزمون و خطا
• پشتکار

این بازی می‌تواند برای کودکان پیش‌دبستانی و سال‌های ابتدایی دبستان جذاب باشد؛ البته بهتر است نسخه و سطح بازی متناسب با سن کودک انتخاب شود.

۲. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ Khan Academy Kids

Khan Academy Kids یک برنامه آموزشی تعاملی برای کودکان است که فعالیت‌هایی در حوزه‌هایی مانند ریاضی، خواندن، زبان، داستان و مهارت‌های اجتماعی و عاطفی ارائه می‌دهد.

بخش‌های ریاضی این برنامه موضوعاتی مانند شمارش، اعداد، شکل‌ها و حل مسئله را در قالب فعالیت‌های تعاملی آموزش می‌دهند.

به همین دلیل، برای کودکانی که در سنین پایین هستند و به فعالیت‌های آموزشی دیجیتال علاقه دارند، می‌تواند گزینه‌ای قابل بررسی باشد.

مهارت‌هایی که Khan Academy Kids تمرین می‌کند

• شمارش
• درک اعداد
• مهارت‌های پایه ریاضی
• حل مسئله
• خواندن
• واژگان
• توجه و تمرکز

این برنامه برای حدود ۲ تا ۸ سال طراحی شده است، اما والدین بهتر است پیش از استفاده، شرایط و محتوای فعلی برنامه را بررسی کنند.

۳. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ DragonBox Numbers

DragonBox Numbers یکی از بازی‌های آموزشی با تمرکز بر مفاهیم عددی است.

در این بازی، کودک با شخصیت‌هایی که نماینده اعداد هستند تعامل می‌کند و از طریق ترکیب و تغییر آن‌ها، ارتباط بین اعداد را بهتر می‌شناسد.

هدف چنین بازی‌هایی این است که کودک فقط عملیات ریاضی را حفظ نکند، بلکه به تدریج مفهوم عدد و رابطه میان اعداد را درک کند.

مهارت‌های قابل تمرین

• شمارش
• درک مفهوم عدد
• مقایسه اعداد
• تفکر ریاضی
• حل مسئله
• تشخیص روابط عددی

این بازی بیشتر برای کودکان حدود ۴ تا ۸ سال طراحی شده است.

۴. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ Lightbot

اگر کودک به فناوری، کامپیوتر و بازی‌های منطقی علاقه دارد، Lightbot می‌تواند انتخاب جالبی باشد.

در این بازی، کودک باید مجموعه‌ای از دستورها را به ترتیب مناسب قرار دهد تا شخصیت بازی مسیر مشخصی را طی کند.

این فرایند به شکل ساده کودک را با مفهوم الگوریتم آشنا می‌کند؛ یعنی یاد می‌گیرد برای رسیدن به یک هدف، مراحل مختلف را به ترتیب مشخص کند.

مهارت‌های قابل تمرین

• تفکر منطقی
• حل مسئله
• ترتیب و توالی
• تفکر الگوریتمی
• تشخیص خطا
• تمرکز

نسخه‌های مختلف Lightbot برای گروه‌های سنی متفاوت طراحی شده‌اند؛ بنابراین بهتر است نسخه مناسب سن کودک انتخاب شود.

۵. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ Differences: Find and Spot Them

بازی‌های Find the Differences یا پیدا کردن تفاوت‌ها، کودک را با دو تصویر مشابه روبه‌رو می‌کنند و از او می‌خواهند تفاوت‌های میان آن‌ها را پیدا کند.

در Differences: Find and Spot Them نیز کودک باید با دقت به تصاویر نگاه کند و جزئیاتی را پیدا کند که در دو تصویر متفاوت هستند.

این فعالیت می‌تواند تمرین خوبی برای توجه دیداری و دقت باشد.

مهارت‌های قابل تمرین

• دقت
• تمرکز
• توجه به جزئیات
• مقایسه
• ادراک دیداری
• تشخیص تفاوت‌ها

این نوع بازی‌ها می‌توانند برای کودکانی که به تصاویر و معماهای دیداری علاقه دارند، سرگرم‌کننده باشند.

۶. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ ۲۰۴۸

۲۰۴۸ یک بازی پازلی عددی است که در آن بازیکن باید خانه‌های دارای عدد مشابه را با هم ترکیب کند تا به اعداد بزرگ‌تر برسد. هدف نهایی نسخه کلاسیک بازی رسیدن به عدد ۲۰۴۸ است. (۲۰۴۸.org)

ظاهر بازی ساده است، اما برای موفقیت در آن باید حرکت‌های بعدی را پیش‌بینی کرد.

اگر بازیکن بدون برنامه خانه‌ها را جابه‌جا کند، ممکن است خیلی زود فضای صفحه را از دست بدهد. بنابراین بازی می‌تواند کودک را به برنامه‌ریزی و فکر کردن درباره نتیجه تصمیم‌هایش تشویق کند.

مهارت‌های قابل تمرین

• تفکر منطقی
• برنامه‌ریزی
• پیش‌بینی
• حل مسئله
• مهارت‌های عددی
• تصمیم‌گیری

این بازی برای کودکان کم‌سن ممکن است دشوار باشد و بهتر است بیشتر برای دانش‌آموزان بزرگ‌تر یا با همراهی والدین استفاده شود.

۷. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ Sudoku

Sudoku یکی از شناخته‌شده‌ترین بازی‌های فکری برای تمرین منطق و حل مسئله است.

در سودوکو، بازیکن باید اعداد را بر اساس قوانین مشخص در جدول قرار دهد. برای این کار لازم است گزینه‌های مختلف را بررسی و موارد نامناسب را حذف کند.

برای کودکان، بهتر است از جدول‌های ساده‌تر شروع شود و با افزایش مهارت، سطح دشواری افزایش پیدا کند.

مهارت‌های قابل تمرین

• تمرکز
• تفکر منطقی
• حل مسئله
• تشخیص الگو
• دقت
• حافظه کاری
• تصمیم‌گیری

Sudoku به‌خصوص برای کودکانی جذاب است که از معما و چالش‌های ذهنی لذت می‌برند.

۸. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ Monument Valley

Monument Valley یک بازی معمایی و تصویری است که در آن بازیکن باید مسیرهای مختلف را در محیط‌هایی با ساختارهای هندسی پیدا کند.

در طول بازی، تغییر دادن بخش‌هایی از محیط می‌تواند مسیرهای جدیدی ایجاد کند. به همین دلیل، بازیکن باید به رابطه میان اجزای مختلف توجه کند.

مهارت‌های قابل تمرین

• تفکر فضایی
• حل معما
• توجه به جزئیات
• تمرکز
• انعطاف‌پذیری ذهنی
• درک روابط فضایی

این بازی بیشتر برای دانش‌آموزان دبستانی بزرگ‌تر مناسب است و بهتر است رده سنی نسخه موردنظر پیش از نصب بررسی شود.

۹. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ Lumosity

Lumosity: Brain Training Games مجموعه‌ای از بازی‌های شناختی است که مهارت‌هایی مانند حافظه، توجه، سرعت پردازش، انعطاف‌پذیری ذهنی و حل مسئله را هدف قرار می‌دهد. سایت رسمی Lumosity نیز مجموعه‌ای از بازی‌ها و تمرین‌های شناختی را معرفی می‌کند. (lumosity.com)

با این حال، این برنامه را نباید بدون بررسی شرایط سنی برای همه کودکان مناسب دانست. Lumosity بیشتر به عنوان یک پلتفرم تمرین شناختی عمومی شناخته می‌شود و بخشی از مخاطبان آن نوجوانان و بزرگسالان هستند.

مهارت‌های مورد تمرین

• حافظه
• توجه
• سرعت پردازش
• حل مسئله
• انعطاف‌پذیری ذهنی
• مهارت‌های عددی و کلامی

بنابراین اگر قصد استفاده از این برنامه را دارید، حتماً شرایط سنی و محتوای نسخه موردنظر را بررسی کنید.

۱۰. بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان؛ Brain Training

Brain Training نامی است که برای چندین اپلیکیشن مختلف استفاده می‌شود و برنامه‌های مختلفی با این عنوان در فروشگاه‌های موبایل وجود دارند.

بسته به نوع برنامه، ممکن است مجموعه‌ای از تمرین‌های حافظه، توجه، تشخیص الگو، سرعت پردازش و حل معما در آن وجود داشته باشد.

به همین دلیل، هنگام انتخاب یک برنامه با عنوان Brain Training باید به نام سازنده، رده سنی، محتوای بازی، تبلیغات و خریدهای درون‌برنامه‌ای توجه کرد.

مهارت‌هایی که این نوع بازی‌ها می‌توانند تمرین کنند

• حافظه
• تمرکز
• توجه
• تشخیص الگو
• حل مسئله
• ادراک دیداری
• سرعت پردازش

برای کودکان کم‌سن، بهتر است برنامه‌هایی انتخاب شوند که مشخصاً برای کودکان طراحی شده‌اند.

معرفی بازی موبایلی به معنی استفاده بدون محدودیت از گوشی نیست

این نکته اهمیت زیادی دارد.

معرفی بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان به هیچ عنوان به معنای توصیه به استفاده طولانی یا بدون محدودیت از تلفن همراه و تبلت نیست.

حتی اگر یک بازی آموزشی و فکری باشد، استفاده بیش از اندازه از صفحه‌نمایش می‌تواند باعث شود کودک زمان کمتری برای فعالیت‌های مهم دیگر داشته باشد.

کودکان به خواب کافی، فعالیت بدنی، بازی آزاد، کتاب خواندن، ارتباط با والدین، تعامل با دوستان و تجربه‌های واقعی نیاز دارند.

بنابراین بهتر است والدین ابتدا زمان مشخصی برای استفاده از صفحه‌نمایش تعیین کنند و سپس در همان بازه، محتوای مناسب را در اختیار کودک قرار دهند.

هدف، افزایش زمان استفاده از گوشی نیست؛ هدف، استفاده هوشمندانه‌تر از زمان محدودی است که کودک با صفحه‌نمایش سپری می‌کند.

هنگام انتخاب بازی موبایلی به چه نکاتی توجه کنیم؟

قبل از نصب هر بازی برای کودک، موارد زیر را بررسی کنید:

۱. رده سنی بازی

اولین معیار باید سن کودک باشد. یک بازی مناسب نوجوانان لزوماً برای کودک دبستانی مناسب نیست.

۲. محتوای بازی

محتوا باید متناسب با سن کودک باشد و از خشونت، تبلیغات نامناسب یا پیام‌های نامتناسب با سن او دور باشد.

۳. تبلیغات و خرید درون‌برنامه‌ای

برخی بازی‌ها تبلیغات یا خریدهای درون‌برنامه‌ای دارند. بهتر است والدین این موارد را بررسی و در صورت نیاز محدود کنند.

۴. هدف بازی

از خودتان بپرسید:

این بازی قرار است چه مهارتی را در کودک درگیر کند؟

اگر پاسخ مشخصی وجود ندارد، صرفاً جذاب بودن بازی دلیل کافی برای انتخاب آن نیست.

۵. میزان درگیری ذهنی کودک

بازی‌هایی که کودک را به فکر کردن، انتخاب کردن، آزمون و خطا و حل مسئله تشویق می‌کنند، معمولاً از بازی‌هایی که فقط به واکنش سریع نیاز دارند، هدفمندتر هستند.

چگونه زمان استفاده کودک از گوشی را مدیریت کنیم؟

برای مدیریت بهتر زمان صفحه‌نمایش، می‌توان چند قانون ساده در خانه تعیین کرد.

مثلاً:

• زمان استفاده از گوشی از قبل مشخص شود.
• هنگام غذا خوردن گوشی کنار گذاشته شود.
• نزدیک زمان خواب از صفحه‌نمایش استفاده نشود.
• بازی موبایلی جای فعالیت بدنی را نگیرد.
• والدین در انتخاب بازی مشارکت داشته باشند.
• کودک در کنار بازی دیجیتال، فعالیت‌های بدون صفحه‌نمایش نیز داشته باشد.

همچنین بهتر است پایان زمان بازی ناگهانی و همراه با دعوا نباشد. می‌توان چند دقیقه قبل به کودک اطلاع داد که زمان بازی رو به پایان است تا فرصت آماده شدن داشته باشد.

آیا بازی موبایلی واقعاً هوش کودک را افزایش می‌دهد؟

بهتر است درباره عبارت «افزایش هوش» با دقت صحبت کنیم.

یک بازی موبایلی به تنهایی نمی‌تواند هوش کودک را افزایش دهد. اما برخی بازی‌ها می‌توانند فرصت تمرین مهارت‌هایی مانند حافظه، توجه، حل مسئله، تفکر منطقی و تشخیص الگو را ایجاد کنند.

رشد شناختی کودک به عوامل مختلفی وابسته است؛ از جمله خواب کافی، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، ارتباط با خانواده، بازی آزاد، مطالعه، تجربه‌های اجتماعی و آموزش.

حتی درباره برنامه‌های تخصصی تمرین مغز مانند Lumosity نیز نباید ادعا کرد که استفاده از آن‌ها به تنهایی باعث افزایش عمومی هوش می‌شود. شواهد مربوط به انتقال تمرین‌های شناختی به عملکردهای واقعی و روزمره همچنان موضوع پژوهش است. (lumosity.com)

بنابراین بهتر است هدف اصلی از انتخاب بازی، تمرین مهارت‌های ذهنی و ایجاد یک تجربه یادگیری جذاب باشد، نه اینکه کودک ساعت‌های بیشتری با گوشی سرگرم شود.

جمع‌بندی

انتخاب یک بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان می‌تواند بخشی از یک تجربه آموزشی و سرگرم‌کننده باشد؛ به شرط آنکه بازی متناسب با سن کودک انتخاب شود و استفاده از آن محدود و هدفمند باشد.

در این مقاله ۱۰ بازی معرفی شد:

Thinkrolls برای حل مسئله و تفکر منطقی،
Khan Academy Kids برای یادگیری و مهارت‌های پایه،
DragonBox Numbers برای درک بهتر مفاهیم عددی،
Lightbot برای آشنایی با تفکر الگوریتمی،
Differences: Find and Spot Them برای تقویت دقت و توجه دیداری،
۲۰۴۸ برای تمرین منطق و برنامه‌ریزی،
Sudoku برای حل مسئله و تمرکز،
Monument Valley برای تفکر فضایی،
Lumosity برای تمرین برخی مهارت‌های شناختی و
Brain Training برای فعالیت‌های مختلف ذهنی.

اما مهم‌تر از انتخاب بازی، نحوه و مدت استفاده از آن است.

معرفی این بازی‌ها به هیچ عنوان به معنای مجاز بودن استفاده نامحدود از گوشی و تبلت نیست. کودک باید در کنار استفاده محدود از فناوری، فرصت کافی برای بازی واقعی، فعالیت بدنی، مطالعه، خواب، ارتباط با خانواده و تعامل با همسالان داشته باشد.

در نهایت، بهترین بازی موبایلی برای تقویت هوش کودکان بازی‌ای نیست که کودک را ساعت‌ها پای صفحه‌نمایش نگه دارد؛ بلکه بازی‌ای است که در زمان مناسب و متناسب با سن کودک، او را به فکر کردن، کشف کردن، حل مسئله و یادگیری تشویق کند.